Menu
Gezondheid

Hormonale disbalans door teveel stress

Ik schrijf dit artikel naar aanleiding van de podcast die ik samen met Jeroen (van Fullvis) opnam. We hebben het in die aflevering over stress en burn-out en waarom stress voor jou lichaam heel belangrijk kan zijn, maar tegelijkertijd ook funest. Ik wil je door middel van dit artikel wat extra achtergrond geven vanuit mijn vakgebied.

Stress is van levensbelang

Stress is van levensbelang. Letterlijk. Want een sabeltandtijger zou je maar ineens gedag komen zeggen.. Jouw instinctieve respons zou zijn fight, flight (of freeze, niet zo handig). Maken dat je weg komt dus. Dit principe werd ook heel mooi uitgelegd door Jeroen in onze podcast aflevering samen.

Tegenwoordig komen we niet zo vaak meer in direct gevaar. We leven in een land waar alle voorzieningen goed geregeld zijn en we kunnen zeggen dat we veilig zijn. Een fight or flight reactie is dus niet meer nodig. Tóch ervaren we stress. Bijvoorbeeld door werkdruk, prestatiedruk, geldzorgen, verwachtingen, notificaties en verantwoordelijkheden.

De relatie met je hormonen

Hiernaast (of onder) zie je een plaatje waar bovenin ‘hypothalamus’ staat. De hypothalamus is een hormoonklier en onderdeel van je hersenen. De hypothalamus werkt nauw samen met de hypofyse (die zie je iets daaronder). Samen sturen ze verschillende hormonen in je lichaam aan. Bijvoorbeeld:

  • Je schildklier hormonen in je schildklier;
  • De hormonen die geproduceerd worden in je bijnieren (bijvoorbeeld cortisol);
  • Testosteron (bij mannen) en oestrogreen en progresteron (bij vrouwen) in de geslachtsklieren.

Wat je in dit plaatje in één oogopslag ziet, is dat de aansturing van deze hormonen allemaal via dezelfde route plaatsvinden:
1. Hypothalamus
2. Hypofyse
3. Hormoonklier van bestemming
Dat is prima wanneer je in balans bent. Maar op het moment dat je stress hebt, gaat er iets mis.

Stress krijgt altijd voorrang

Stress krijgt namelijk altijd voorrang. Zoals ik aan het begin van dit artikel al aangaf, is stress een overlevingsmechanisme. Het maakt je alert en bereidt je lichaam voor op een vecht- en/of vluchtreactie. Als je stress hebt (en moet vechten of vluchten voor je overleving) is het geen geschikte timing om je voort te planten. Logisch dus dat de route – hypothalamus – hypofyse – stresshormonen – voorrang krijgt. Hierdoor vindt er een verhoogde afgifte van het stresshormoon cortisol plaats.

Cortisol en de rest van je hormonen

Een chronische verhoging van cortisol in je bloed is niet zo goed. Cortisol heeft namelijk invloed op andere hormonen. Hier een paar voorbeelden:

  • Het kan leiden tot insulineresistentie omdat cortisol je bloedsuiker verhoogt. Je hebt immers energie nodig om te vechten en te vluchten… of niet?;
  • Het onderdrukt het immuunsysteem;
  • Het gaat ten kosten van de productie van progresteron (vrouwelijk hormoon). Progresteron moet altijd in balans zijn met oestrogeen. Als de balans verstoort is heb je oestrogeendominantie. Dit kan onder andere leiden tot het uitblijven van de menstruatie en een vertraagde schildklier.

Bij te lang aanhoudende stress kun je juist een tekort aan cortisol krijgen omdat je bijnieren zijn uitgeput (weet je nog, deze route krijgt voorrang bij stress: hypothalamus – hyposfyse – bijnier – cortisol). Dit uit zich in burn-out en bijvoorbeeld het chronisch vermoeidheidssyndroom. Maar kan via een andere route ook weer voor bijvoorbeeld een oestrogeen dominantie zorgen. En zo zijn er wel meer klachten die bij een verhoogd, een verlaagd of zowel een verhoogd- als verlaagd cortisolgehalte komen kijken.

Benieuwd of jij symptomen ervaart?
Hier heb je een overzichtje met symptomen die bij een cortisol tekort of overschot komen kijken. Dit is een overzicht van Rineke Dijkinga.

Stress slurpt voedingsstoffen

Niet alleen je hormonen raken in de war door stress. Je bouwt ook een tekort aan voedingsstoffen op.

  • Vitamine B12
    Een van de belangrijkste co-factoren in de stressreactie is vitamine B12. Het wordt namelijk gebruikt voor de aanmaak van adrenaline, nor-adrenaline en serotonine. Dit zijn drie neurotransmitters die actief zijn tijdens een stressreactie.
    Dit wordt vaak gecombineerd met foliumzuur en vitamine B6.
    Vitamine B12 is daarnaast ook nog eens heel belangrijk voor je energie.
  • Zink
    Bij veel stress heeft het lichaam extra zink nodig. Een tekort kan zich uiten in neerslachtigheid en huidproblemen.
  • Magnesium
    Magnesium is een van de meest belangrijke mineralen in ons lichaam en is bij heel veel mensen niet voldoende aanwezig, maar zeker als je last hebt van stress is een tekort aan magnesium nog waarschijnlijker. En dat terwijl je het zo hard nodig hebt. Magnesium is een natuurlijke ontspanner en rustgever. Ook is het essentieel voor je energieproductie.
  • Vitamine C

Voeding

Er zijn een aantal DO’S en DON’TS als het gaat om voeding als je last hebt van stress. Ik kan daar nog wel 100 artikelen over schrijven haha, dus hierbij een korte samenvatting. Als je vragen hebt over waarom, laat het dan even weten door middel van een reactie hier onder het artikel. Ik licht het graag voor je toe 🙂

  • Vermijd koffie;
  • Laat gluten, caseïne (lactose), soja en bewerkte voeding even staan (dit zorgt voor die dopamine kicks waar we het in de podcast over hebben);
  • Kies voor complexe koolhydraten zoals volle granen, peulvruchten en volkoren producten;
  • Eet 2 keer per week vette vis (paling, haring, makreel, zalm);
  • Bronnen van magnesium: volle granen, melkproducten en kaas, noten, gedroogde vijgen, dadels, grapefruit, zaden, peulvruchten en groene groenten. 
  • Hou je bloedsuikerspiegel stabiel;
  • Eet gefermenteerde voeding zoals kefir en zuurkool. Dit is goed voor je darmbacteriën;
  • Eet zoveel mogelijk groenten (en fruit) en zo gevarieerd mogelijk.

Adaptogenen

Om je lichaam in een stressvolle periode zo goed mogelijk te ondersteunen kun je veel baat hebben bij adaptogenen. Adaptogenen zijn kruiden die de (hormoon)balans in je lichaam herstellen en op die manier ondersteunend zijn bij stress. (Wel belangrijk om in dat geval ook de oorzaak aan te pakken 😉)

Een voorbeeld is ashwaghanda. Toen ik zelf heel veel stress had (onrust, hoge ademhaling, zelfs niet meer diep kunnen ademen, geen overzicht meer hebben) ben ik – op aanraden van mijn orthomoleculair therapeut – ashwaghanda gaan gebruiken. Dat was écht een hele goede keuze. Het duurt even, maar na een paar weken merkte ik duidelijk effect. Zo zijn er meerdere adaptogenen die ingezet kunnen worden, afhankelijk van jouw klachten en situatie.

Heb je veel last van stress?

Heb jij veel last van stress en wil je je lichaam goed ondersteunen in deze periode? Neem dan contact met me op. Samen kijken we welke mogelijkheden er voor jou zijn. We kunnen bijvoorbeeld een bloedtest doen om te kijken of je bepaalde vitaminen en mineralen mist en hoe de balans tussen jou hormonen eruit ziet.
Ook kunnen we met behulp van een 24 uur-speekseltest in kaart brengen hoe het in jouw lichaam gesteld is met de stress belasting. Het meet in speeksel jouw cortisolwaarden en zijn tegenhanger DHEA gedurende 24 uur.
Blijf niet rondlopen met je stressklachten, maar zorg goed voor je lichaam. Ik help je er graag bij 🙂

1 Comment

Leave a Reply